IBAN Doğrulama Pratik Rehberi: Yapı, Banka Kodu ve Otomasyon

IBAN Nedir?

IBAN, ISO 13616 standardı altında tanımlı uluslararası banka hesap numaralandırma sistemidir. Amaç: yurtiçi ve sınır ötesi ödemelerde hata ve gecikmeyi azaltmak. Türkiye''de 2010 yılında TCMB tarafından zorunlu kılındı.

Türkiye IBAN Yapısı (26 Karakter)

TR  25  00062  0  0000000012345678
|   |   |      |  |
|   |   |      |  └─ Hesap numarası (16 karakter)
|   |   |      └──── Reserve (her zaman 0)
|   |   └─────────── Banka kodu (5 karakter)
|   └─────────────── Kontrol rakamı (MOD-97)
└─────────────────── Ülke kodu (TR)

Popüler Türk Bankalarının IBAN Kodları

EFT Katılımcı Kodu sisteminde tam liste TCMB tarafından yayımlanır.

MOD-97 Doğrulama Algoritması

Bir IBAN''ın matematiksel olarak geçerli olup olmadığı şu adımlarla doğrulanır:

1. İlk 4 karakteri (ülke kodu + kontrol) sona taşı
2. Harfleri sayıya çevir (A=10, B=11 … Z=35)
3. Oluşan büyük sayıyı 97''ye böl
4. Kalan 1 ise IBAN geçerli

JavaScript Örneği

function ibanGecerliMi(iban) {
  iban = iban.replace(/\s/g, '''').toUpperCase();
  if (iban.length !== 26) return false;
  const kaydir = iban.slice(4) + iban.slice(0, 4);
  const sayisal = kaydir.replace(/[A-Z]/g, ch =>
    (ch.charCodeAt(0) - 55).toString()
  );
  let kalan = 0;
  for (const ch of sayisal) kalan = (kalan * 10 + +ch) % 97;
  return kalan === 1;
}

IBAN Doğrulamanın Ötesinde: Sahibi Kontrolü

MOD-97 sadece numaranın teknik geçerliliğini kontrol eder. Hesap sahibinin doğru kişi olup olmadığı bankaya sorgulanır. Bu için:

• FAST (TCMB) sistemi üzerinden IBAN + Ad soyad eşleştirme sorgusu
• Entegratör firmalar (İyzico, Param, Parolapara vb.) API''leri
• Bankanızın kurumsal API''si (SWIFT + ACH sorgu)

Bu hizmetler genelde işlem başına 0.10-0.50 TL ücretlidir.

E-Ticarette IBAN Doğrulama

• Havale ile ödeme alan siteler: müşterinin girdiği IBAN''ı MOD-97 ile anında doğrula
• İade süreçleri: müşterinin IBAN''ını Ad-Soyad eşleştirmesi ile kontrol et (FAST API)
• Bayi ödemesi: dropshipping/marketplace modellerinde bayiye ödeme öncesi IBAN doğrulaması

Yaygın IBAN Hataları

1. Boşluk veya özel karakter kopyalama
2. "0" ile "O" karıştırma
3. "1" ile "l" veya "I" karıştırma
4. 26 karakter yerine daha az/fazla
5. Yanlış banka kodu (hesap başka bankaya açılmış)
6. Kredi kartı numarasını IBAN sanmak

IBAN Toplayan Siteler İçin Güvenlik

• HTTPS zorunlu
• IBAN''ı veritabanında şifreli sakla (AES-256)
• Log''larda tam IBAN''ı değil, son 4 haneyi tut
• Erişim yetki matrisi: sadece ilgili muhasebe personeli
• KVKK''ya göre IBAN "kişisel veri" — aydınlatma metni şart

Otomasyon Senaryoları

Çoklu Banka Ödemesi

ERP sistemi fatura onayı sonrası banka kodunu IBAN''dan çıkarır, ilgili bankanın sanal POS''u veya toplu ödeme API''si ile işler.

Fatura IBAN Çıkarma

PDF fatura yükleme → OCR → IBAN bulma → MOD-97 doğrulama → muhasebe defterine otomatik kayıt. AI agentlara giden işlerin ilk basamaklarından.

IBAN Listesi Temizliği

Eski Excel müşteri IBAN listesini toplu doğrulama: her satırı MOD-97''den geçir, banka kodunu doğrula, hatalıları işaretle.

Sıkça Sorulan Sorular

IBAN''ı eşleştirmek için kullandığım aracın verilerini saklar mı?

Kaliteli araçlar (bizimki dahil) tarayıcıda MOD-97''yi çalıştırır, IBAN''ı hiç sunucuya göndermez.

IBAN yanlışsa para geri döner mi?

MOD-97''de matematiksel olarak yanlışsa banka işleme almaz. MOD-97 geçer ama yanlış hesaba gittiyse (ör. başka kişinin IBAN''ı) ibra gerekir ve para iadesi zor.

IBAN''ın son 16 hanesi hesap numarası mı?

Evet — ama bankanın kendi iç yapısı içinde şube kodu + müşteri no + kontrol haneleri içerir. Banka farklılık gösterir.

Yurt dışı IBAN''lar da MOD-97 ile doğrulanır mı?

Evet, algoritma uluslararası standart. Uzunluk ülkeden ülkeye değişir (Norveç 15, Malta 31 gibi).

Sonraki Adım

E-ticaret veya SaaS''ınıza IBAN doğrulama + sahibi eşleştirmesi entegre edelim — teknik görüşme. İlgili araçlar: IBAN Doğrulama, KDV Hesaplama.